Κορφολογώντας το διαδυκτιακό χάος, βρήκα ψήγμα ατόφιου σουρεαλισμού που μόνο η ζωή μπορεί να γεννήσει. Έναν τίτλο που, αν αποκοπεί από το άρθρο του (σαν ασώματος κεφαλή), περιδιαβαίνει ανάλαφρα τους αιθέρες για να σκορπίσει εκκεντρική γοητεία σε περίεργα μυαλά:
«Ο χαμογελαστός θάνατος της μοναχής Ευπραξίας στην Αριζόνα»
Ω, πόσες ταινίες –ολωσδιόλου διαφορετικές μεταξύ τους- θα ήθελα να δω με τέτοιο τίτλο! Πόσα απίστευτα βιβλία ή εκκεντρικές ιστορίες θα μπορούσε να στολίσει!
Το κόλπο είναι τόσο παλιό και χρησιμοποιημένο που θα περίμενε κανείς –αφελώς σκεπτόμενος- πως θα είχε χάσει κάτι από την αποτελεσματικότητά του. Όμως οι μοχλοί που βάζουν σε ενέργεια τους μηχανισμούς των ανθρώπινων αντιδράσεων είναι λίγοι, δυνατοί και σχεδόν ανίκητοι. Έχουν μελετηθεί καλά εδώ και χιλιετηρίδες, από κάποιους συνειδητά και από όλους μας ασυνείδητα.
Τέτοιοι μηχανισμοί –τέτοια τεχνάσματα- συνήθως ενδύονται τη λογική αλλά στοχεύουν στο θυμικό, με αποτέλεσμα να εγείρουν έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις στους ανθρώπους που επηρεάζουν. Αντιδράσεις εξαιρετικά αποτελεσματικές, αφού καμουφλάρονται ως κάποιου είδους ψευτο-λογική και βραχυκυκλώνουν το μυαλό που (λανθασμένα) τις θεωρεί επιχειρήματα.
Το πιο χαρακτηριστικό κόλπο είναι γνωστό ως «επιχείρημα ad hominem»:
Αντί να επιτεθείς στο επιχείρημα του αντίπαλου με κάποιο ικανό αντεπιχείρημα, επιτίθεσαι στο ποιόν ή την προσωπικότητα του ίδιου του αντίπαλου (χρησιμοποιώντας αλήθειες, ψέμματα ή εικασίες, ανά περίπτωση). Με αυτό τον τρόπο δημιουργείς την ψευδαίσθηση πως κατέρριψες το επιχείρημά του.
Το πρόβλημα με τα επιχειρήματα ad hominem είναι πως βασίζονται σε θεμιτό και χρήσιμο τρόπο σκέψης. Η ιστορία, το ποιόν και η προσωπικότητα κάποιου είναι ένας παράγοντας που όλοι λαμβάνουμε υπόψη κάθε φορά που εξετάζουμε τα λεγόμενά του. Όμως:
(α) δεν είναι αυτονόητο πως αυτά τα στοιχεία αρκούν για να τον διαψεύσουν.
(β) ο τρόπος που ερμηνεύεται και παρουσιάζεται ο αντίπαλος είναι υποκειμενικός –στην καλύτερη περίπτωση- ή και αμιγώς συκοφαντικός –στην χειρότερη και αρκετά συχνή.
(γ) Μετατοπίζεται η προσοχή μας και ξεχνάμε πως ΔΕΝ αποδείχτηκε από κανέναν ότι ο υπό εξέταση ισχυρισμός είναι εσφαλμένος.
Το επιχείρημα ad hominem βρίσκεται κατά καιρούς στο οπλοστάσιο όλων μας. Χρησιμοποιείται, όμως, κατά κόρον και απολύτως συνειδητά από ανθρώπους και ομάδες που επιθυμούν να ελέγξουν δια του φόβου ή/και της πειθαρχίας. Η ίδια η φύση του (ο εκμηδενισμός του προσώπου του αντιπάλου για να αποδυναμωθεί ο λόγος του) το κάνει να ανθεί εκεί όπου υπάρχουν βαθειές ψυχολογικές πληγές και ασάφεια εννοιών. Η ηθική, η θρησκεία, η πατρίδα, τα πιστεύω είναι οι ιδανικές φωλιές για να ξεπηδήσουν αυτά τα θαυμαστά τέρατα της παραπλάνησης και της χειραγώγησης. Όπου ξεπηδούν μεγάλα λόγια και παχιές κουβέντες το έδαφος είναι πρόσφορο για να τηγανίσεις τον εγκέφαλο του κοινού.
Όποιος επιθυμεί να μείνει στο γενικό, μπορεί να σταματήσει εδώ και να αναγνωρίσει σχετικά παραδείγματα από τις προσωπικές του εμπειρίες. Όποιος, πάλι, έχει τον χρόνο και το στομάχι ας ψάξει λίγο στους μύθους και τα ψεύδη που διαδίδονται μαζικά (τώρα πια και με chain mail) για θέματα που αφορούν πατρίδα και γλώσσα. Θα γνωρίσει τον μαγικό κόσμο ανυπόστατων ισχυρισμών και πλήρους άγνοιας –που έχουν όμως το ανίκητο ατού να προσφέρουν σε απελπισμένους ανθρώπους δανεική αίσθηση μεγαλείου χωρίς κόπο.
Ο συγγραφέας, μεταφραστής και μελετητής της γλώσσας Νίκος Σαραντάκος τα αποκαλεί «Λερναία». Και, βοηθούμενος από κάποιους ενήμερους αναγνώστες του, προσπαθεί να καταρρίψει τέτοια ψεύδη. Το γεγονός ότι μιλά για αντικείμενο που γνωρίζει, μελετά και αγαπά (και για το οποίο παράγει έργο συνεχώς, πλουτίζοντας τις γνώσεις μας και προσφέροντας στην Ελλάδα) δίνει κάποια βαρύτητα στα λόγια του. Όταν όμως έχεις να αντιμετωπίσεις δημοσιογράφους, πολιτικούς, επιστήμονες παντελώς διαφορετικών κλάδων από τη γλώσσα (πολ. μηχανικούς ας πούμε), αξιωματικούς εν αποστρατεία και ανώνυμους γραφείς που δεν έχουν σχέση με το αντικείμενο, ούτε αξιόπιστες πηγές, ούτε στοιχεία για να παραθέσουν, τότε…
Τότε η τακτική που ακολουθείται είναι να ονομαστείς ύποπτος, σχεδόν προδότης, χωρίς «λεβεντιά», που ηγείσαι σκοτεινής ομάδας που «για άγνωστους λόγους» και ενισχυμένος από ακατονόμαστα κέντρα επιτίθεσαι κατά της πατρώας κληρονομιάς. Όλα αυτά, βέβαια, εξυπακούονται, ανήκουν στη Χώρα του «Προφανώς», τη μυθική χώρα που δεν χρειάζεται στοιχεία, αποδείξεις και επιχειρήματα, «Γιατί Έτσι».
[Φυσικά αυτός ο τρόπος σκέψης μπορεί να γίνει δίκοπο μαχαίρι. Αρκεί να αναρωτηθούμε ποιοι διαδίδουν αυτούς τους μύθους και εξαπατούν τον κόσμο. Και μετά να κάνουμε τις υπόλοιπες πονηρές ερωτήσεις: τι επιδιώκουν; τι κερδίζουν; ποιος τους βάζει; ποιοι γνωρίζουν την αλήθεια αλλά δεν μιλούν; τι συμφέροντα εξυπηρετούν; (Καλά, αυτό είναι all time classic!) ]
Ο αριθμός των πολιτών της Χώρας του Προφανώς αυξάνεται ιλιγγιωδώς. Είναι ωραίο να γνωρίζεις πως εμείς είμαστε οι Καλοί, οι άλλοι είναι Κακοί και αυτά που λένε οι Κακοί είναι Κακά γιατί είναι Κακοί. Είναι ανακουφιστικό να είσαι πιόνι όταν η ζωή σου πάει κατά διαόλου. Και μπορεί (αν το φέρουν οι καιροί) να σκοτώσεις αυτόν που θα προσπαθήσει να σου αφαιρέσει την οπιούχα ανακούφιση.
Η φλόγα του αναπτήρα στο σκοτάδι τον τύφλωσε. Το σκοτάδι. Πυκνό μέσα στα δέντρα, σ’ αυτό το περίπου χωριό των δέκα διάσπαρτων σπιτιών, μακριά ακόμα κι από τον μικρό, έρημο, δρόμο.
Μια ρουφηξιά, δύο. Το τρίξιμο του καπνού που καίγεται. Οι άλλοι ήχοι είναι λιγότερο συνηθισμένοι, χρειάζονται σκέψη. Ελαφρύ ροκάνισμα από τη μυγδαλιά· ποντίκι. Χαρχάλεμα στα ξερόχορτα· σαύρα ή –σπανιότερα- σκαντζόχοιρος. Μακρινό αλύχτισμα σκύλου, νυχτοπούλια και, σχεδόν ανεπαίσθητα, κουδούνια προβάτων.
Τρίτη ρουφηξιά, τέταρτη. Η σιγαλιά τον ποτίζει καθώς ξεχύνεται από τις σκιές, τις βαριές και νοτισμένες απ’ την υγρασία. Σ’ αυτό τον τόπο τα μεσάνυχτα ζυγώνουν από τις δέκα και δεν φεύγουν παρά το χάραμα. Μα το χάραμα αργεί κι αυτός είναι το μόνο ξύπνιο ανθρώπινο ον σε ακτίνα χιλιομέτρου.
Το τσιγάρο έφτασε στη μέση. Σκέφτεται την κάφτρα. Θα φαίνεται από πολύ μακριά μέσα στη νύχτα. Αστείο! Ποιος να τη δει; Άκου να νοιώθει ευάλωτος από μια κάφτρα! Εξάλλου αρκούν η αστροφεγγιά και οι μακρινοί γλόμποι για να διαγράφουν τη σιλουέτα του στους τοίχους του σπιτιού. Διαγράφεται καθαρά, λοιπόν, ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι μέσα στις σκιές. Να μια σκέψη καθόλου παρήγορη. Κοιτά δεξιά κι αριστερά· χτενίζει το τοπίο. Το ερειπωμένο σπίτι, το δάσος, το χωράφι, το αμπέλι –μια ρουφηξιά ακόμα…- την ελιά, τα φωτισμένα ενοικιαζόμενα, τη φιγούρα στην κολόνα τους. Ναι, την είδε τελικά. Διαβάστε την συνέχεια του άρθρου »
Όπως κυλά η μπίλια του στυλό, όπως χύνεται το μελάνι στο χαρτί και σημαδεύει τον χρόνο, όπως αφήνει μικρές χαρακιές ζωής -μικρές ανάσες- όπως περνούν σαν ανεπαίσθητες μυρωδιές τα φευγαλέα ίχνη του καλοκαιριού. Έτσι, σαν πετάρισμα βλεφάρου, στραφτάλισμα του ήλιου στο νερό.
Πώς περνά ο καιρός όταν δουλεύεις μέσα στην κάψα! Λες και ήταν χθες που αναρτήθηκε το πιο πρόσφατο ποστίδιον, κι όμως, έχει περάσει ένας γεωλογικός αιώνας. Ολόκληρα είδη εξαφανίστηκαν από προσώπου γης, μετατράπηκαν σε πετρέλαιο και αντικαταστάθηκαν από άλλα. Το πνεύμα και η σαρξ κουρκούτιασαν από το καλοκαίρι και άφησαν διψασμένους τους φίλτατους αναγνώστες, έως που έφτασε η δύσκολη ώρα του επίσημου αποχωρισμού λόγω διακοπών.
Όσο ο λαός θα βουτά χαρωπά ανάμεσα στα πλοκάμια αβυσσαίων τεράτων για να δροσίσει τα εγκεφαλικά του κύτταρα , κάποιος πρέπει να κρατά βάρδια σ’ αυτό τον σπάνιο φάρο πνεύματος και πολιτισμού –για το Αεροζόλ λέω. Μετά από εξαντλητικό ψάξιμο στα σκοτεινά μονοπάτια της τέχνης, ευρέθη ο ιδανικός οικοδεσπότης: ο Shane McGowan και η παλιοπαρέα των Pogues θα αναλάβουν τη φιλοξενία, το κουβεντολόι και (προπάντων) τα ποτά μέχρι τα μέσα του Αυγούστου.
Όποιος τυχερός κάνει «κλικ» στο κάτωθι κομβίον θα απολαύσει την υπέροχη κέλτικη λαϊκοπάνκ μπάντα σε περιπέτειες εκτός γηπέδου. Στο Summer in Siam θα ταξιδέψουμε στα παλιά, εκεί που το φεγγάρι είναι γεμάτο ουράνια τόξα, η καρδιά γεμάτη νόστο, το μυαλό γεμάτο αλκοόλ και η ύπαρξη αναγνωρίζει με στωική μελαγχολία πως η μόνη σιγουριά είναι ότι αλλάζουμε καθώς στεκόμαστε εδώ, το καλοκαίρι, στο Σιάμ…
Κιθάρες, κύμβαλα, σαξόφωνο και βραχνή φωνή ας συντροφέψουν και τα δικά σας ταξίδια κάτω από καυτούς ήλιους και παράξενα φεγγάρια. Καλή αντάμωση.
