Συμβαίνουν παράξενα πράγματα με τις λέξεις. Πράγματα που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε και άλλα που, ακόμα κι αν τα αντιληφθούμε, δε μπορούμε να τα αποτρέψουμε. Οι λέξεις ενώνονται, διαμορφώνουν προτάσεις που εκφράζουν απόψεις, μεταφέρουν πληροφορίες και ιδέες. Γίνονται πρεσβευτές άλλων ανθρώπων και εμπροσθοφυλακή κοσμοθεωριών που ζητούν χώρο στο μυαλό και την καρδιά μας. Κάποιες μπορεί να μας αλλάξουν, κάποιες άλλες να αλλάξουν ολόκληρες κοινωνίες. Αυτές οι αλλαγές δεν είναι πάντα προφανείς.
Οι λέξεις μπορούν να κινηθούν υπόγεια, να βρουν τον στόχο στο σκοτάδι, να διαπεράσουν χιλιόχρονες άμυνες. Μπορούν να ντυθούν με γνώριμα ρούχα και όμως να μεταφέρουν έννοιες πρωτάκουστες. Οι λέξεις μπορούν να γίνουν δικές μας, να σειούνται και να λυγιούνται στις προσταγές της γλώσσας και των δοντιών μας, και όμως… συχνά οι λέξεις μας καταλαμβάνουν εκ των έσω. Σκαλίζουν την πραγματικότητα συλλαβή τη συλλαβή, γράμμα-γράμμα, φώνημα με φώνημα.
Θα ήταν υπερβολή να δεχτούμε πως οι λέξεις (και οι τρόποι που οργανώνονται σε γλώσσα) μας ελέγχουν. Υπάρχει κι αυτή η άποψη αλλά, όπως όλα τα απόλυτα πράγματα, παραείναι απλοϊκή και καθολική για να περιγράψει την ανθρώπινη φύση. Όμως, μην γελιόμαστε, ποτέ δεν ήταν αθώες. Είναι τα βολικά εργαλεία που διαμορφώνουν τον τεχνίτη που τα χρησιμοποιεί.
Μια εικόνα, λέμε, αξίζει χίλιες από δαύτες. Το λέμε, χαμογελάμε συγκαταβατικά και νιώθουμε σιγουριά. Τη σιγουριά που μας δίνουν αυτές οι πέντε λέξεις του ρητού. Και ξεχνάμε πως μία και μόνη λέξη μπορεί να δημιουργήσει εκατομμύρια εικόνες. Ειδικά αν είναι δυνατή, αν είναι εύπλαστη και πλατιά, αν μπορεί να γίνει το κατάλληλο δοχείο για τις άπειρες εικόνες και έννοιες που θα της αποδώσουμε. Πόσες ζωές καθόρισε η λέξη «Αλλαγή», ας πούμε; Πόσες εικόνες χώρεσε και πώς σφράγισε μια γενιά και τρεις δεκαετίες; Τι μπορεί να κάνουν έξι γράμματα; Επτά γράμματα; Η λέξη «πατρίδα» για παράδειγμα;
Ω, ναι! Πρέπει να τις προσέχεις τις λέξεις. Κινούνται όταν δεν κοιτάς και σμίγουν σε περίεργους σχηματισμούς
Ετικέτες: Γλώσσα & Πραγματικότητα
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 1:10 μμ |
“Οι αληθινές λέξεις δεν είναι όμορφες,
οι όμορφες λέξεις δεν είναι αληθινές.
Οι καλές λέξεις δεν είναι πειστικές,
οι πειστικές λέξεις δεν είναι καλές.
Δεν το είπα εγώ, το είπε ο Lao Tzu (570-490 πΧ).
ΚΑΛΗΜΕΡΑ!
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 4:08 μμ |
εδώ ένα “non serviam” ακούστηκε κάποτε στον αέρα, κι έγινε το έλα να δεις κι ακόμα βλέπω
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 4:47 μμ |
“Με τόσα ψέμματα που ντύθηκαν οι λέξεις”, έλεγε ο Αλκίνοος παλιότερα και σιγά σιγά αυτά τα ψέμμτα δίνουν και δείχνουν την άλλη διάσταση που χουν τελικά οι λέξεις…
Και συνήθως αυτά τα “ψέμματα” υπερισχύουν (σημασιολογικά ή μη)…
Καλό μήνα!
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 5:42 μμ |
Το ερώτημα εδώ είναι το πώς ντύνονται ψέμματα (ή αλήθεια) οι λέξεις.
Το νόημα το δίνει κάποιος άλλος και εμείς είμαστε απλοί αποδέκτες;
Στο απόσπασμα από Λάο Τσε βλέπω:
αληθινές, όμορφες, καλές, πειστικές.
Τι σημαίνουν οι χαρακτηρισμοί αυτοί για εμάς; Σημαίνουν για όλους το ίδιο;
Γιατί είμαστε σίγουροι ότι καταλάβαμε τα ίδια πράγματα;
Ποιός, εκτός από εμάς, ορίζει τι καταλαβαίνουμε ανά περίπτωση;
[Θυμίζω την εκπληκτική ρήση του Μπους:
"Πρέπει να καταλάβετε πως όταν μιλάμε για πόλεμο στην πραγματικότητα μιλάμε για ειρήνη"]
(Καλό μήνα σε όλους!)
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 5:58 μμ |
Το νόημα το δίνει κάποιος άλλος και εμείς είμαστε απλοί αποδέκτες;
Δυστυχώς…
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 6:28 μμ |
Αγαπητέ tsopanis, προσωπικά νομίζω πως συμμετέχουμε στην διαδικασία ή, τουλάχιστον, μάθαμε να την ανεχόμαστε αδιαμαρτύρητα. Πέραν του πομπού χρειάζεται και ο δέκτης στην επικοινωνία. Ανάλογα την περίπτωση, παίζουμε και τους δυο ρόλους.
Πιστεύω πως θα άξιζε να τους μάθουμε καλύτερα.
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 7:58 μμ |
Έγραψες φίλε. Το μόνο σχόλιο είναι οτι δεν υπάρχει σχόλιο.
1 Νοεμβρίου, 2007 σε 11:38 μμ |
Προφανώς και υπάρχει σημασία στις λέξεις. Αλλά επειδή η γλώσσα είναι ζωντανός οργανισμός (και η κοινωνία επίσης), η σημασία τους διαφορροποιείται από καιρό σε καιρό. Έτσι μία λέξη που κάποτε ήτανε μεγάλη ελπίδα για ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του λαού, σήμερα θεωρείται ανέκδοτο για πάρα πολλούς (στη λέξη “αλλαγή” αναφέρομαι).
Επέλεξες πικρές λέξεις για παραδείγματα, είναι η αλήθεια…
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 12:22 πμ |
“Η γλώσσα είναι ιός” κατά Μπάροουζ, “τα πιστεύω είναι κολλητικά” κατά Ράσσελ, αλλά είναι αλήθεια πως με το χρόνο τίποτα δε μένει σταθερό. Οι ιοί μεταλλάσονται, τα δικά μας αντισώματα προσαρμόζονται.
Η πάλαι ποτέ κραταιά “αλλαγή” φέρνει χασμουρητά, η επίδρασή της, όμως, ήταν αρκετή για να δούμε και στις μέρες μας την προσπάθεια για “νέα αλλαγή”!
Έχεις δίκιο, φίλε exiled. Οι λέξεις και η σημασία τους αλλάζει.
Αυτό που ίσως δεν αλλάζει -και που τα παραδείγματα απλώς υπαινίσσονται- είναι αυτή η υπόγεια επιρροή της γλώσσας, των λέξεων ως είδος ζωής ή ως μηχανισμού που αλληλεπιδρά με μας σε βαθιά επίπεδα. Και συχνά καθορίζει τις ζωές μας.
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 12:25 πμ |
ωραίο ποστ. όχι δεν είναι δικές μας, του καθενός και της καθεμιάς μας οι λέξεις. μπορεί να γίνουν για λίγο και δικές μας, αλλά ακόμα και οι λέξεις που πλάστηκαν κάποτε από κάποιον συγκεκριμένο και γνωστό δεν του ανήκουν. αν επιτρέπεται η μεταφορά, οι λέξεις ήταν και θα είναι πάντα open source.
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 11:19 πμ |
Οι λέξεις είναι το αισθητό μόρφημα της σκέψης μας και παίρνουν το σχήμα της κάθε φορά που ηχούν. Δεν μπορούμε πάντα να τις καταλάβουμε αλλά μας καταλαβαίνουν εκείνες, είναι το ίδιο μας το είναι.
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 11:31 πμ |
ποιος σμιλεύει το ‘ακατέργαστο’ σε μία νέα σημασία (μία νέα αντίληψη ή θεωρία): μία άλλη λέξη (το εκάστοτε εγω), ένα ασαφες κείμενο (το εύθραυστο εμεις ή μία θεωρία ή ένα ακόμη πιο παράδοξο εγώ) ή κάτι που δεν έχουμε κανέναν τρόπο να το γνωρίσουμε – ούτε καν μέσα από τις λέξεις; τί υποπτευόμαστε; οι λέξεις εκτός από τις σημασίες παράγουν ή ανασυγκροτούν υποψίες (σκιές)… βάσιμες ή μη, αναπόφευκτες και αναγκαίες – οπωσδήποτε…
κάποιος κάποτε προσπαθούσε να προσδιορίσει μέσα στις λέξεις ή μέσα από λέξεις – εννοιες έψαχνε – το αντικείμενο: πεθαίνοντας στράφηκε σε αυτό που έβλεπε (αντανάκλαση ήταν) και για πρώτη φορά το ρώτησε: ποιο είναι επιτέλους το όνομά σου (προσδιορισμός σου); κι αυτό – εφόσον πρώτη φορά μετά από δεκαετίες ο αγαπημένος παρατηρητής τού απευθύνει το λόγο ρητά, λέει: αυτό ακριβώς, είμαι η απορία (σου)…
(is) there is more to life than words – but not much more (παράφραση από τον στίχο του Handsome devil των Smiths)
YΓ φίλε εκσόριστε, δεν υπάρχει σημασία στις λεξεις – οι λέξεις έχουν / είναι σημασία (τελεία)… η ευμεταβλητη υφή των σημαινομένων δεν σημαίνει και πολλά πράγματα (διότι ορθά λες: ζωντανός οργανισμός είναι η γλώσσα – Wittgenstein) ή όπως έξοχα θέτει ο Μπάροουζ: υιός – ποιανού όμως; πάντως μία ομόηχη παράφραση ράσελ και μπάροουζ ίσως οδηγούσε στο ενδιαφέρον συμπέρασμα ότι η γλώσσα είναι ιός κολλητικός (κάποια στιγμή είχε διατυπωθεί μία θεωρία – ευφάνταση λέω εγώ και άκρως παράδοξη ή και αντι-επιστημονική- ότι η δυνατότητα εξέλιξης μίας συμβολικής μορφής επικοινωνίας έλκει την καταγωγή της σε ένα είδος μετάλλαξης ή ιού, ενός παρασιτικού οργανισμού εν πάσει περιπτώσει που έχει γίνει συμβιωτικός με τα χρόνια: ενδιαφέρουσες οι μεταφορές, αλλά μόνον ως μεταφορές)
την καλημέρα μου (εξαιρετικό ποστ)
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 11:40 πμ |
[...] November 2nd, 2007 · No Comments το μυστικό των λέξεων [...]
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 4:29 μμ |
Η “ευμετάβλητη υφή των σημαινομένων” έχει κάποια πρακτικά αποτελέσματα που ίσως απασχολήσουν στο μέλλον το aerosol.
“οι λέξεις εκτός από τις σημασίες παράγουν ή ανασυγκροτούν υποψίες (σκιές)… βάσιμες ή μη”
Το θέτεις πολύ ωραία, αγαπητέ aufheber.
Το αντικείμενο πίσω από τις λέξεις είναι, παραδοσιακά, και ζητούμενο της μαγείας: το “αληθινό” όνομα κάποιου είναι ταυτόχρονα προσδιορισμός και κομμάτι της φύσης του. Το να το γνωρίζεις σου δίνει πρόσβαση σ’αυτόν και τον κάνει ευάλωτο.
Το “αισθητό μόρφημα της σκέψης μας”, πράγματι! Αλλά δεν το γεννά η σκέψη μας. Το δανείζεται από την εργαλειοθήκη της μητρικής μας γλώσσας. Άρα, μέσω του μορφήματος, μπορεί να… κολλήσει ιδέες και έννοιες η σκέψη μας.
Μου αρέσει η οπτική του open source. Μου αρέσει και που αναφέρεται σε κώδικα, σε προγραμματισμό, σε κάτι που δημιουργείται για να φέρει κάποια αποτελέσματα!
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 5:31 μμ |
Συχωρέστε με αγαπητέ aerosol, αλλά νομίζω πως πρώτα είναι η σκέψη και ύστερα η γλώσσα ως συνέπεια της σκέψης, που «μορφώνεται» πιά και τακτοποιείται στην εργαλειοθήκη της γλώσσας.
2 Νοεμβρίου, 2007 σε 6:04 μμ |
Αληθώς, μαύρα μεσάνυχτα! Εννοούσα τη σκέψη μας και όχι τη Σκέψη που προηγήθηκε της γλώσσας και τη δημιούργησε. Πρακτικά, δεν δημιουργεί ο καθένας από εμάς τη γλώσσα εκ νέου ή εκ του μηδενός. Την κληρονομούμε, υπάρχει ήδη ως εργαλείο.
[Αν δεν κατάλαβα σωστά, επιμείνετε μέχρι να το πιάσω!]
3 Νοεμβρίου, 2007 σε 2:01 πμ |
Τι μπορεί να κάνουν έξι γράμματα;
μια εννοια χωρις εικονα ισως?
οπως α π ε ι ρ ο ?
κ β α ν τ α ?
υ π α ρ χ ω ?
ΥΓ. δεν προλαβαινω να διαβασω τα σχολια.
θα επανελθω γιατι μυριζει αεροζολικη συζητηση!
3 Νοεμβρίου, 2007 σε 2:01 πμ |
τ ι π ο τ α ?
4 Νοεμβρίου, 2007 σε 12:09 πμ |
μάυρα μεσάνυχτα : νομίζω πως πρώτα είναι η σκέψη και ύστερα η γλώσσα ως συνέπεια της σκέψης, που «μορφώνεται» πιά και τακτοποιείται στην εργαλειοθήκη της γλώσσας.
aerosol : </b Εννοούσα τη σκέψη μας και όχι τη Σκέψη που προηγήθηκε της γλώσσας και τη δημιούργησε.
Σκεφτόμουν:
-πώς θα ήταν να σκεφτόμουν χωρίς λέξεις; Γίνεται;
-πώς είναι οι σκέψεις χωρίς λέξεις; Υπάρχουν;
Κατέληξα (μη ρωτάτε πώς) πως ναι γίνεται και ναι υπάρχουν αλλά το «πώς» δεν λέγεται, δεν χωρά σε λέξεις. Αυτό που δεν λέγεται απλά δεν λέγεται.
Υπάρχει όμως αυτό που δεν λέγεται / που δεν μπορεί να ειπωθεί και μάλιστα ασκεί μια ακατανίκητη γοητεία πάνω μας. Η ανθρωπότητα καταβάλει μια συγκινητική προσπάθεια να το περιγράψει με λόγια.
Βεβαίως υπάρχουν αυτοί που πιστεύουν πως είναι θέμα χρόνου να ειπωθούν τα πάντα για τα πάντα και ότι αυτό που δεν λέγεται είναι απλά αυτό που δεν έχει ακόμα ειπωθεί.
Όπως υπάρχουν και αυτοί που πιστεύουν πως αυτό που δεν λέγεται απλά δεν υπάρχει και είναι μόνο ένα σόφισμα, ένα ανούσιο παιχνίδι λέξεων / παραπροϊόν αργόσχολων, αφελών ή κάποιες φορές κακόβουλων σκέψεων.
Anyway, νομίζω τις λέξεις τις γέννησε η ανάγκη για επικοινωνία. Και την ανάγκη για επικοινωνία η συναίσθηση της χωριστότητάς μας από το «άλλο» και ταυτόχρονα της εξάρτησής μας από αυτό.
Η αλληλεπίδραση με το «άλλο» διευκολύνεται με τις λέξεις (αν και συχνά γίνεται προβληματική ή και άλλοτε εμποδίζεται παντελώς).
Τέλος πάντων.
Υπάρχουν σκέψεις που απλά περιγράφονται / διατυπώνονται με λέξεις
Αλλά και σκέψεις που παράγονται / δημιουργούνται από λέξεις
Τα πιο πάνω, νομίζω, είναι προϊόν και των δύο
(θα μπορούσα απλά να πω «γεια χαρά» ή τίποτα ή …)
4 Νοεμβρίου, 2007 σε 10:13 μμ |
Η προσωπική μου αίσθηση (κυριολεκτώ: η αίσθηση που έχω όταν εγώ σκέπτομαι) με κάνει μα συμφωνήσω πως γίνεται να σκεφτείς χωρίς λέξεις.
Νιώθω πως συχνά υπάρχει χρονική υστέρηση ανάμεσα στη σκέψη μου και στη “μετάφρασή” της σε λέξεις. Σαν να λειτουργεί άλλος μηχανισμός πρώτα.
“την ανάγκη για επικοινωνία (γέννησε) η συναίσθηση της χωριστότητάς μας από το «άλλο» και ταυτόχρονα της εξάρτησής μας από αυτό.
Η αλληλεπίδραση με το «άλλο» διευκολύνεται με τις λέξεις (αν και συχνά γίνεται προβληματική ή και άλλοτε εμποδίζεται παντελώς).”
Η ιστορία της γλωσικής επικοινωνίας σε δυο προτάσεις!
[Χαίρομαι, φίλε, που δεν είπες απλά "μια χαρά" -το τίποτα δεν το σχολιάζω καν! Η απουσία σου ήταν αισθητή!]
7 Δεκεμβρίου, 2007 σε 3:07 μμ |
Πολύ ωραίο!